وقتی قرار است جرثقیل یا بالابر انتخاب یا ارزیابی کنید، کلاس کاری (Duty Class) مشخص میکند تجهیز شما با چه شدت کاری، چند ساعت در روز و تحت چه الگوی بارگذاری میتواند به شکل ایمن، اقتصادی و بادوام کار کند.
در این مطلب:
- مفهوم کلاس کاری را ساده توضیح میدهیم.
- تفاوت کلاسها را با جدولهای راهنما روشن میکنیم.
- نکاتی عملی برای افزایش دوام مؤثر (با استفادهی سبکتر از ظرفیت) میآوریم.
- به نقش «تعداد استارتها» در عمر مکانیزم اشاره میکنیم.
کلاس کاری بر چه اساسی تعیین میشود؟
در استانداردهای FEM و ISO، دو عامل اصلی کلاس کاری را مشخص میکند:
- طیف بار – سهم بارهای سبک، متوسط یا نزدیک به ظرفیت نامی در طول عمر کارکرد.
- میانگین زمان کار روزانه – مدت زمان واقعی کار مکانیزم در هر روز.
هر چه بارهای سنگینتر و ساعات کار بیشتر باشد، کلاس لازم بالاتر خواهد بود. برای انتخاب دقیق، باید این دو عامل را بسنجید و سپس به جدولهای مرجع رجوع کنید.
معنی کد ها و معادل سیستم ها
سه سیستم اصلی وجود دارد : FEM ( اروپایی)، ISO (بینالمللی) و CMAA (آمریکایی). که معادل تقریبی آنها در جدول زیر قابل مشاهده است:
| FEM | ISO | CMAA | توضیح کلی |
| 1Bm | M3 | B | سبک، تکشیفت، بارهای کم |
| 1Am | M4 | C | متوسط، تکشیفت یا کمی بیشتر |
| 2m | M5 | D | سنگین، ساعات بیشتر، بارهای پرتکرار نزدیک نامی |
| 3m | M6 | D/E | سنگین تا بسیار سنگین، دو شیفت |
| 4m | M7 | E | بسیار سنگین، ۲–۳ شیفت، ابزار زیر قلاب |
| 5m | M8 | F | فوقسنگین، فرآیندهای مداوم |
جدول انتخاب بر اساس «ساعات کار روزانه» و «طیف بار»
| ≤ ۱ ساعت | ۱–۲ ساعت | ۲–۴ ساعت | ۴–۸ ساعت | ۸–۱۶ ساعت | طیف بار ساعت کار در روز |
| 1Bm | 1Am | 1Am/2m | 2m | 3m | L1-سبک |
| 1Am | 2m | 2m | 3m | 3m/4m | L2-متوسط |
| 2m | 2m/3m | 3m | 3m/4m | 4m | L3-سنگین |
| 3m | 3m | 3m/4m | 4m | 4m/5m | L4-بسیار سنگین |
تعداد استارتها (شروع به کار موتور) چرا مهم است؟
علاوه بر بار و ساعات کار، تعداد دفعات روشن و خاموش شدن موتور در هر ساعت یک عامل کلیدی در تعیین کلاس کاری و طول عمر مکانیزم است.
هر بار استارت، شوک مکانیکی و حرارتی به موتور، گیربکس و ترمز وارد میکند. اگر تعداد استارتها زیاد باشد:
- گرمای بیشتری تولید میشود و به سیمپیچ و اجزای الکتریکی فشار میآورد.
- فرسودگی ترمز و گیربکس سریعتر اتفاق میافتد.
- SWP (دوره کار ایمن) زودتر مصرف میشود.
در استاندارد FEM، برای هر کلاس کاری حداکثر استارت مجاز در ساعت تعریف شده است. مثلاً:
- FEM 1Am: حدود 120–180 استارت در ساعت
- FEM 3m: ممکن است تا 300 استارت در ساعت را پشتیبانی کند.
جدول حداکثر تعداد استارت مجاز در هر کلاس کاری (بر اساس استاندارد FEM)
| حدود استارت مجاز در ساعت | توضیح | کلاس کاری FEM | معادل ISO |
| 60–90 | سبک، کارگاههای کمکار، بارهای سبک | 1Bm | M3 |
| 120–180 | متوسط، تکشیفت با بارهای متنوع | 1Am | M4 |
| 180–240 | سنگین، ساعات بیشتر و بارهای پرتکرار | 2m | M5 |
| 240–300 | سنگین تا بسیار سنگین، دو شیفت یا بیشتر | 3m | M6 |
| 300–360 | بسیار سنگین، استفاده صنعتی سخت | 4m | M7 |
| بیش از 360 | فوقسنگین، فرآیندهای مداوم و پیوسته | 5m | M8 |
چطور کنترل کنیم؟
- کار را طوری برنامهریزی کنید که به جای چند حرکت کوتاه و پیاپی، یک جابهجایی پیوسته انجام شود.
- استفاده از کنترل سرعت نرم (اینورتر) به کاهش شوک کمک میکند.
- آموزش اپراتورها برای حرکتهای بهینه، عمر دستگاه را افزایش میدهد.
راهکارهای افزایش دوام مؤثر
حتی اگر کلاس روی پلاک دستگاه ثابت است، با بهرهبرداری هوشمند میتوان طول عمر و کارایی را بالا برد:
- کاهش میانگین بار: کار بیشتر در ۳۰–۵۰٪ ظرفیت.
- کاهش تعداد استارتها با برنامهریزی و حرکت پیوسته.
- انتخاب ظرفیت کمی بالاتر از نیاز واقعی.
- پایش ساعات کار و سیکلها با شمارنده و نگهداری پیشگیرانه.
چه زمانی کلاس بالاتر نیاز دارید؟
- کارکرد دو یا سه شیفت.
- بارهای مکرر نزدیک ظرفیت نامی.
- محیطهای خورنده، گردوغبار یا انفجاری.
نقش طراحی و مهندسی
انتخاب درست کلاس کاری فقط به جداول بستگی ندارد؛ باید الگوی واقعی کارکرد را بررسی و محاسبهی چرخهی کاری انجام داد.
شرکت مهندسی سدیدکاران صبا با تجربه طولانی در طراحی و ساخت انواع جرثقیل و بالابر، میتواند با دریافت دادههای کارکرد شما، کلاس مناسب را محاسبه و در طراحی و انتخاب تجهیز لحاظ کند.
جمعبندی
- کلاس کاری بر اساس طیف بار، ساعات کار روزانه و تعداد استارتها تعیین میشود.
- کاهش بار متوسط و تعداد استارت، عمر مفید را افزایش میدهد.
- برای انتخاب دقیق، محاسبه مهندسی ضروری است.
